Bypassoperatie: Wanneer Nodig en Hoe Verloopt Het?

Wat is een Bypassoperatie?

Een coronaire bypassoperatie is een chirurgische ingreep waarbij een omleiding wordt aangelegd rondom een vernauwde of geblokkeerde kransslagader. De hartchirurg gebruikt hiervoor een bloedvat dat elders uit het lichaam wordt gehaald, bijvoorbeeld uit het been, de arm of de borstwand. Dit bloedvat, de zogenaamde graft of transplantaat, wordt aan de ene kant verbonden met de grote lichaamsslagader (aorta) en aan de andere kant met de kransslagader voorbij de vernauwing. Hierdoor stroomt het bloed als het ware om de vernauwing heen, waardoor de hartspier weer voldoende zuurstofrijk bloed krijgt.

De naam "bypass" verwijst letterlijk naar deze omleiding: het bloed bypast (omzeilt) de vernauwde plek. Bij de operatie kunnen een of meerdere omleidingen worden aangelegd, afhankelijk van het aantal vernauwde kransslagaders. Men spreekt dan van een enkele, dubbele, drievoudige of viervoudige bypass.

Het doel van de operatie

Het primaire doel van een bypassoperatie is het herstellen van de bloeddoorstroming naar de hartspier. Door de verbeterde bloedtoevoer verdwijnen klachten als pijn op de borst (angina pectoris) en kortademigheid bij inspanning. Daarnaast verlaagt de operatie bij patienten met ernstige vaatziekte het risico op een hartinfarct en kan zij de levensverwachting verbeteren, met name bij vernauwingen van de linker hoofdstam of drievatsziekte.

Wanneer is een Bypass Nodig?

Niet elke vernauwing in de kransslagaders vereist een bypassoperatie. In veel gevallen kan een vernauwing behandeld worden met medicijnen of met een dotterprocedure (PCI) met stentplaatsing. Een bypassoperatie wordt overwogen wanneer deze alternatieven onvoldoende of ongeschikt zijn. De keuze wordt altijd gemaakt door het hartteam, bestaande uit ten minste een cardioloog en een hartchirurg, die samen de beste behandelstrategie bepalen.

Vernauwing van de linker hoofdstam

De linker hoofdstam (left main) is het begin van de linker kransslagader en voorziet een groot deel van de hartspier van bloed. Een significante vernauwing van deze slagader is potentieel levensbedreigend. Een bypassoperatie is in de meeste gevallen de voorkeursbehandeling bij een vernauwing van de linker hoofdstam, hoewel bij een gunstige anatomie soms ook een dotterprocedure overwogen kan worden.

Drievatsziekte

Wanneer alle drie de hoofdkransslagaders significant vernauwd zijn (drievatsziekte), heeft een bypassoperatie doorgaans de voorkeur boven dotteren. Meerdere studies, waaronder de SYNTAX-trial, hebben aangetoond dat bij complexe drievatsziekte een bypassoperatie op de lange termijn betere resultaten geeft dan meervoudige stentplaatsing. Dit geldt met name voor patienten met diabetes mellitus, bij wie de voordelen van een bypass nog groter zijn.

Verminderde pompfunctie van het hart

Bij patienten met een ernstig verminderde pompfunctie (lage ejectiefractie) door ischemie kan een bypassoperatie de bloedtoevoer herstellen en daarmee de pompkracht van het hart verbeteren. Dit wordt ook wel het revasculariseren van hibernerend myocard genoemd: hartspiercellen die weliswaar leven maar door zuurstoftekort niet goed functioneren, kunnen na het herstellen van de bloedtoevoer weer normaal samentrekken.

Mislukte dotterbehandeling of complexe anatomie

Soms is een dotterbehandeling technisch niet mogelijk, bijvoorbeeld bij chronisch volledig afgesloten slagaders (CTO), sterk verkalkte of kronkelige vaten, of vernauwingen op vertakkingspunten. Ook wanneer een eerder geplaatste stent herhaaldelijk dichtgaat (restenose), kan een bypassoperatie een betere oplossing bieden. Daarnaast kan bij een acute complicatie tijdens een dotterprocedure een spoedbypass nodig zijn.

Bypass versus dotteren: de afweging

Het verschil tussen beide behandelingen is belangrijk om te begrijpen. Bij dotteren wordt de vernauwing van binnenuit geopend via een katheter, zonder open operatie. Het herstel is snel (dagen) maar de kans op herbehandeling is groter. Bij een bypassoperatie wordt een omleiding aangelegd via een open operatie. Het herstel duurt langer (weken tot maanden), maar het langetermijnresultaat is bij complexe vaatziekte doorgaans beter. Het hartteam weegt factoren af zoals het aantal en de locatie van de vernauwingen, uw leeftijd, bijkomende ziekten, eerdere hartingrepen en uw eigen voorkeur.

Soorten Bypassoperaties

On-pump bypass (met hart-longmachine)

De meest gangbare techniek is de on-pump bypassoperatie. Hierbij wordt het hart tijdelijk stilgelegd en neemt een hart-longmachine de functie van het hart en de longen over. De machine pompt het bloed rond en voorziet het van zuurstof, terwijl de chirurg in een stil en bloedloos operatiegebied de bypasses kan aanleggen. Na het aansluiten van alle omleidingen wordt het hart weer gestart en de machine losgekoppeld. Het voordeel van deze methode is dat de chirurg zeer precies kan werken op een stilstaand hart. Het nadeel is dat de hart-longmachine een lichte ontstekingsreactie in het lichaam kan veroorzaken.

Off-pump bypass (zonder hart-longmachine)

Bij een off-pump ofwel OPCAB-operatie (off-pump coronary artery bypass) worden de bypasses aangelegd terwijl het hart blijft kloppen. De chirurg gebruikt speciale stabilisatoren die een klein deel van het hart vastzetten zodat daar toch nauwkeurig gehecht kan worden, terwijl de rest van het hart normaal doorklopt. Het voordeel is dat de hart-longmachine niet nodig is, wat gunstig kan zijn voor patienten met een hogere leeftijd, ernstige aderverkalking van de aorta of nierinsuffucientie. Niet alle patienten komen in aanmerking voor deze techniek, en niet alle centra bieden deze routinematig aan.

Minimaal invasieve bypass (MIDCAB en TECAB)

Bij minimaal invasieve technieken wordt de bypassoperatie uitgevoerd via kleinere sneden in de borstkas, zonder het borstbeen volledig te openen. Bij een MIDCAB-procedure (minimally invasive direct coronary artery bypass) wordt via een kleine snede tussen de ribben aan de linkerkant de linker borstwandslagader (LIMA) verbonden met de voorste afdalende kransslagader (LAD). Bij TECAB (totally endoscopic coronary artery bypass) wordt de operatie geheel met robotarmen en een camera uitgevoerd. Deze technieken zijn geschikt voor een beperkt aantal patienten met een vernauwing van de LAD en bieden als voordeel een sneller herstel en minder pijn.

Aantal bypasses: enkel, dubbel, drievoudig, viervoudig

Het aantal bypasses dat wordt aangelegd, hangt af van het aantal vernauwde kransslagaders. Bij een enkele bypass wordt een omleiding gemaakt. Bij een dubbele bypass worden twee omleidingen aangelegd, bij een drievoudige bypass drie, en bij een viervoudige bypass vier. Het aantal bypasses zegt op zichzelf niets over de ernst van de operatie of het risico: een drievoudige bypass is niet per se gevaarlijker dan een enkele. Het belangrijkste is dat alle vernauwde vaten die de hartspier van bloed voorzien, een adequate bypass krijgen.

Welke bloedvaten worden als graft gebruikt?

Er zijn drie hoofdtypen grafts die de chirurg kan gebruiken:

• Linker borstwandslagader (LIMA/LITA) - Dit is de gouden standaard. De LIMA wordt vrijwel altijd gebruikt voor de bypass naar de LAD, de belangrijkste kransslagader. De LIMA heeft een uitstekende openheidsgraad op de lange termijn: meer dan 90% is na 10 jaar nog goed functionerend.
• Rechter borstwandslagader (RIMA/RITA) - Soms wordt ook de rechter borstwandslagader gebruikt als tweede arteriele graft, vooral bij jongere patienten. Het gebruik van twee borstwandslagaders (bilaterale IMA) geeft mogelijk nog betere langetermijnresultaten.
• Vena saphena magna (beenvene) - Een ader uit het been die veelvuldig wordt gebruikt voor extra bypasses. De vene wordt uit het been gehaald (geoogst) en als omleiding op de aorta en de kransslagader gehecht. De openheidsgraad na 10 jaar is circa 50-60%, wat lager is dan bij de borstwandslagaders.
• Arteria radialis (polsslagader) - De slagader uit de onderarm kan als alternatieve arteriele graft worden gebruikt. Vooraf wordt getest of de hand voldoende bloedtoevoer heeft via de andere polsslagader (Allen-test). De resultaten op de lange termijn zijn beter dan die van de beenvene.

Voorbereiding op de Operatie

Pre-operatieve onderzoeken

Voorafgaand aan de bypassoperatie worden uitgebreide onderzoeken verricht om het operatierisico in kaart te brengen en de operatie zo veilig mogelijk te laten verlopen. De volgende onderzoeken zijn standaard:

• Hartkatheterisatie (coronairangiografie) - Om de exacte locatie en ernst van de vernauwingen vast te stellen. Dit onderzoek is doorgaans al verricht voordat de beslissing voor een bypass is genomen.
• Echocardiografie - Om de pompfunctie van het hart en de hartkleppen te beoordelen.
• Bloedonderzoek - Volledig bloedbeeld, stollingsfactoren, nierfunctie, leverfunctie, bloedsuiker en bloedgroepbepaling voor eventuele bloedtransfusie.
• ECG - Om het hartritme en eventuele afwijkingen vast te leggen.
• Longfunctieonderzoek - Met name bij rokers of patienten met longproblemen, om het risico op ademhalingsproblemen na de operatie te beoordelen.
• Duplexscan van de halsslagaders - Om te controleren of er ook vernauwingen in de halsslagaders zijn, wat het risico op een beroerte tijdens de operatie kan verhogen.
• Rontgenfoto van de borstkas - Om de grootte van het hart en de toestand van de longen te beoordelen.

Medicatie aanpassen

Bepaalde medicijnen moeten voor de operatie worden gestopt of aangepast. Bloedverdunners zoals acenocoumarol of warfarine worden doorgaans 3 tot 5 dagen vooraf gestopt en soms tijdelijk vervangen door heparine-injecties. Clopidogrel (Plavix) of ticagrelor worden minimaal 5 tot 7 dagen voor de operatie gestopt om het risico op ernstige bloedingen te beperken. Aspirine mag in veel centra worden doorgebruikt. Metformine (diabetesmedicijn) wordt meestal 48 uur voor de operatie gestopt. Bespreek altijd met uw arts welke medicijnen u wel en niet mag innemen; stop nooit zelfstandig met medicijnen.

Stoppen met roken

Als u rookt, is het zeer belangrijk om minimaal 4 weken voor de operatie te stoppen. Roken vernauwt de bloedvaten, vermindert de zuurstofcapaciteit van het bloed en verhoogt het risico op wondinfecties, longontsteking en complicaties bij de genezing van het borstbeen. Zelfs als stoppen op korte termijn lastig is, helpt elke rookvrije dag om het operatierisico te verlagen.

De dag voor de operatie

U wordt doorgaans de dag voor de operatie opgenomen in het ziekenhuis. Er volgt een gesprek met de anesthesioloog die de narcose bespreekt en uw medische voorgeschiedenis doorneemt. De verpleegkundige bereidt u voor: eventueel ontharen van de borstkas en benen, het plaatsen van een infuus en het doorlopen van een checklist. Vanaf middernacht mag u niet meer eten of drinken (nuchter zijn). Het is normaal om gespannen te zijn; bespreek dit gerust met het verplegend personeel, dat u eventueel een kalmerend middel kan geven.

Praktische voorbereidingen thuis

• Regel hulp thuis voor de eerste weken na ontslag (boodschappen, huishouden)
• Zorg dat de slaapkamer op de begane grond is of dat u weinig trappen hoeft te lopen
• Bereid maaltijden voor die u in de vriezer kunt bewaren
• Neem gemakkelijke kleding mee naar het ziekenhuis (knopen aan de voorkant)
• Regel vervoer naar huis; u mag na ontslag nog niet zelf autorijden
• Laat waardevolle spullen en sieraden thuis

De Operatie Stap voor Stap

Stap 1: Algehele narcose

De operatie wordt onder algehele narcose (algemene anesthesie) uitgevoerd. De anesthesioloog dient via het infuus medicatie toe waardoor u in slaap valt. Er wordt een beademingsbuis in uw luchtpijp geplaatst die verbonden is met een beademingsapparaat dat uw ademhaling overneemt. Daarnaast worden diverse lijnen en katheters geplaatst: een arterielijntje voor continue bloeddrukmeting, een centraal veneuze lijn in de hals voor het toedienen van medicatie, een blaaskatheter voor urineafvoer, en plakkers op de borstkas voor hartritmeregistratie. U merkt hier niets van omdat u volledig onder narcose bent.

Stap 2: Openen van de borstkas

De hartchirurg maakt een verticale snede (mediane sternotomie) over het borstbeen, van de halsholte tot net boven de navel. Vervolgens wordt het borstbeen met een speciale zaag in het midden doorgezaagd en met een spreidapparaat (retractor) opengehouden. Dit geeft directe toegang tot het hart en de grote bloedvaten. Deze techniek is al tientallen jaren de standaardtoegang voor hartoperaties en geneest in de regel goed.

Stap 3: Oogsten van de grafts

Tegelijkertijd of vlak na het openen van de borstkas worden de bloedvaten geoogst die als bypass zullen dienen. De linker borstwandslagader (LIMA) wordt voorzichtig losgemaakt van de binnenkant van de borstwand; dit doet de chirurg of een assistent al terwijl de borstkas wordt geopend. Als een beenvene nodig is, maakt een tweede chirurg of assistent een of meerdere sneden in het been om de vena saphena magna te verwijderen. Tegenwoordig wordt dit steeds vaker endoscopisch gedaan via kleine sneetjes, wat minder pijn en een beter cosmetisch resultaat geeft. Als de polsslagader (arteria radialis) wordt gebruikt, wordt deze via een snede in de onderarm verwijderd na een positieve Allen-test.

Stap 4: Aansluiten op de hart-longmachine

Bij een on-pump procedure wordt het bloed omgeleid via de hart-longmachine. Hiervoor worden canules (buizen) geplaatst in de aorta en het rechter hartboezem. De machine vangt het zuurstofarme bloed op, voorziet het van zuurstof en pompt het terug in de lichaamsslagader. Vervolgens wordt het hart stilgelegd met een speciale koude vloeistof (cardioplegievloeistof) die door de kransslagaders wordt gespoeld. Het hart stopt met kloppen en wordt gekoeld tot ongeveer 28 tot 32 graden Celsius, wat de hartspier beschermt tegen zuurstoftekort tijdens de operatie.

Stap 5: Aanleggen van de bypasses

Nu de hart-longmachine het werk overneemt en het hart stil staat, kan de chirurg nauwkeurig de bypasses aanleggen. De LIMA wordt als eerste verbonden met de LAD (de voorste afdalende kransslagader), omdat dit de belangrijkste en best onderzochte bypass is. Vervolgens worden de veneuze grafts of andere arteriele grafts aangesloten: aan de bovenkant op de aorta (de zogenaamde proximale anastomose) en aan de onderkant op de kransslagader voorbij de vernauwing (de distale anastomose). Elke aansluiting wordt met uiterst fijn hechtdraad (dunner dan een haar) onder vergroting gehecht. De chirurg controleert na elke bypass of het bloed goed doorstroomt.

Stap 6: Herstarten van het hart

Nadat alle bypasses zijn aangelegd, wordt het hart langzaam opgewarmd. In de meeste gevallen begint het hart spontaan weer te kloppen zodra de temperatuur stijgt. Soms is een milde elektrische schok nodig om het hart weer op gang te brengen. De hart-longmachine wordt geleidelijk afgekoppeld terwijl het hart de bloedcirculatie weer overneemt. De anesthesioloog en chirurg controleren of het hart goed pompt en alle bypasses goed doorstromen.

Stap 7: Sluiten van de borstkas

Na het verwijderen van de canules en het controleren van de hemostase (dat er geen actieve bloedingen zijn) wordt het borstbeen weer samengevoegd met stalen draden die permanent in het lichaam blijven. De huid wordt gesloten met hechtingen of nietjes. Er worden drains (slangetjes) achtergelaten in de borstkas om eventueel bloed en vocht af te voeren. De gehele operatie duurt gemiddeld 3 tot 5 uur, afhankelijk van het aantal bypasses en de complexiteit.

Intensive Care en Ziekenhuisverblijf

De eerste uren op de IC

Direct na de operatie wordt u overgebracht naar de intensive care (IC) of cardiac care unit. U bent nog onder narcose en wordt beademd via de beademingsbuis. U bent aangesloten op monitors die continu uw hartritme, bloeddruk, zuurstofgehalte en temperatuur bewaken. Er lopen infuusleidingen voor medicatie en vocht, een blaaskatheter voor urineafvoer en drains uit de borstkas. Uw familieleden worden op de hoogte gesteld en mogen u doorgaans kort bezoeken zodra uw toestand stabiel is.

In de meeste gevallen wordt de beademingsbuis binnen 4 tot 8 uur na de operatie verwijderd wanneer u voldoende wakker bent, zelfstandig kunt ademen en uw ademhaling stabiel is. Het verwijderen van de buis kan even onaangenaam aanvoelen, maar gaat snel. Daarna krijgt u zuurstof via een neusbrilletje.

Dag 1-2 na de operatie

Op de eerste dag na de operatie wordt u gestimuleerd om rechtop te zitten in bed en voorzichtig op de rand van het bed te gaan zitten. Vroege mobilisatie is essentieel voor het herstel en vermindert het risico op longontsteking en trombose. De drains worden verwijderd zodra de afscheiding voldoende is afgenomen, meestal op dag 1 of 2. U krijgt pijnstilling, vaak een combinatie van paracetamol, ontstekingsremmers en zo nodig morfineachtige middelen. Het is belangrijk dat de pijn goed onder controle is, zodat u diep kunt doorademen en ophoesten. Een fysiotherapeut begeleidt u met ademhalingsoefeningen en leert u hoe u uw borstbeen kunt beschermen bij het opstaan en hoesten.

Overplaatsing naar de verpleegafdeling

Na 1 tot 2 dagen op de IC wordt u overgeplaatst naar de hartchirurgische verpleegafdeling. Hier wordt uw herstel nauwlettend gevolgd. De activiteiten worden geleidelijk uitgebreid: van zitten aan de rand van het bed, naar staan, korte stukjes lopen op de gang en traplopen. De blaaskatheter wordt verwijderd en u begint weer normaal te eten en drinken. De fysiotherapeut oefent dagelijks met u en leert u de sternal precautions: regels om het borstbeen te beschermen, zoals niet trekken of duwen met de armen, niet zwaar tillen en het borstbeen steunen met een kussen bij hoesten.

Ontslag uit het ziekenhuis

De meeste patienten worden 5 tot 7 dagen na de operatie uit het ziekenhuis ontslagen, mits het herstel ongecompliceerd verloopt. Bij ontslag krijgt u gedetailleerde instructies mee over wondzorg, medicatie, activiteitenbeperkingen en alarmsymptomen. Er wordt een afspraak gemaakt voor controle bij de hartchirurg (na 4 tot 6 weken) en de cardioloog. Veel patienten worden ook verwezen naar een hartrevalidatieprogramma.

Herstel Thuis

Week 1-2: de moeilijkste periode

De eerste twee weken thuis zijn doorgaans de zwaarste. U bent sneller moe dan u verwacht en slaapt mogelijk slecht door pijn, ongemak of een veranderd slaapritme na het ziekenhuisverblijf. Het is normaal om wisselende stemmingen te ervaren: opluchting dat de operatie achter de rug is, maar ook somberheid of prikkelbaarheid. Dit hoort bij het herstelproces en verbetert geleidelijk. Wandel dagelijks korte stukjes en breid dit langzaam uit. Vermijd zwaar tillen (meer dan 2 tot 3 kilo) en duw- of trekbewegingen om het borstbeen te beschermen.

Week 3-6: geleidelijke opbouw

In deze periode merkt u dat u elke week iets meer kunt. De wandelafstanden worden langer, u kunt lichte huishoudelijke taken oppakken en uzelf volledig wassen en aankleden. De wonden genezen en eventuele hechtingen of nietjes worden verwijderd (doorgaans na 10 tot 14 dagen). Het borstbeen is na 6 weken grotendeels geheeld, maar nog niet op volle sterkte. Autorijden mag doorgaans na 4 tot 6 weken, mits u pijnvrij bent en goed kunt reageren. Bespreek dit altijd met uw arts.

Week 6-12: terugkeer naar normaal leven

Vanaf 6 weken is het borstbeen voldoende geheeld om zwaardere activiteiten geleidelijk te hervatten. De meeste patienten kunnen tussen 8 en 12 weken na de operatie terugkeren naar hun werk, afhankelijk van de aard van het werk (bij zware lichamelijke arbeid duurt dit langer). Sporten kan geleidelijk worden opgebouwd, te beginnen met wandelen, fietsen en zwemmen. Vermijd contactsporten en zeer zware belasting van de armen gedurende 3 maanden. Seksuele activiteit kan doorgaans na 4 tot 6 weken worden hervat, wanneer u zich comfortabel genoeg voelt.

Wondzorg

De operatiewond op de borst en eventuele wonden op het been of de arm moeten schoon en droog worden gehouden. Douchen mag doorgaans na 48 uur met milde zeep; dep de wonden daarna voorzichtig droog. Baden, zwemmen en in de sauna gaan wordt afgeraden tot de wonden volledig zijn genezen (circa 4 tot 6 weken). Het is normaal dat de wond licht rood en gezwollen is en soms wat jeukt. Het litteken kan maanden nodig hebben om volledig te vervagen.

Mogelijke Complicaties

Een bypassoperatie is een grote ingreep en hoewel de meeste patienten zonder noemenswaardige problemen herstellen, kunnen complicaties optreden. Het is belangrijk om hierover geinformeerd te zijn.

Veelvoorkomende complicaties

• Boezemfibrilleren (atriumfibrilleren) - De meest voorkomende complicatie na hartchirurgie, optredend bij 20 tot 40% van de patienten, meestal in de eerste 2 tot 5 dagen na de operatie. Het hart gaat onregelmatig en vaak te snel kloppen. Dit is doorgaans tijdelijk en wordt behandeld met medicatie (betablokkers, amiodaron) of eventueel een elektrische cardioversie.
• Pleuravocht of pericardvocht - Ophoping van vocht rond de longen of het hart. Kleine hoeveelheden lossen vanzelf op; grotere hoeveelheden moeten soms met een naald worden afgelaten (punctie).
• Tijdelijke cognitieve klachten - Sommige patienten ervaren in de eerste weken na de operatie concentratieproblemen, vergeetachtigheid of een wazig gevoel. Dit wordt soms pump head genoemd en houdt verband met de hart-longmachine. Bij de meeste patienten verdwijnen deze klachten binnen enkele weken tot maanden.
• Pijn en ongemak - Pijn ter hoogte van het borstbeen en de wonden is normaal en wordt geleidelijk minder. Zenuwpijn of gevoelloosheid langs de operatiewond op het been kan langer aanhouden.

Zeldzame maar ernstige complicaties

• Nabloeding - Ernstige bloedingen waarvoor een heroperatie nodig is, komen voor bij 2 tot 4% van de patienten. Dit gebeurt meestal in de eerste uren na de operatie.
• Wondinfectie - Oppervlakkige wondinfecties komen voor bij 3 tot 5% en zijn doorgaans goed behandelbaar met antibiotica. Een diepe sternuminfectie (mediastinitis) is zeldzaam (1-2%) maar ernstig en vereist intensieve behandeling met antibiotica en soms een heroperatie.
• Hartinfarct - In zeldzame gevallen (1-3%) kan tijdens of kort na de operatie een hartinfarct optreden, bijvoorbeeld door het afsluiten van een bypass of het loskomen van atherosclerotisch materiaal.
• Beroerte (CVA) - Het risico op een beroerte tijdens of na de operatie is 1 tot 2% en hangt samen met atherosclerose van de aorta, boezemfibrilleren of het gebruik van de hart-longmachine.
• Nierfunctiestoornissen - Tijdelijke verslechtering van de nierfunctie komt bij 5 tot 10% van de patienten voor. Dialyse is zelden nodig (1-2%).
• Overlijden - Het operatierisico bij een geplande bypassoperatie in Nederland ligt tussen de 1 en 3%, afhankelijk van leeftijd, pompfunctie van het hart, bijkomende ziekten en of het een eerste of herhaalde operatie betreft. Bij spoedoperaties is het risico hoger.

Hartrevalidatie na de Operatie

Hartrevalidatie is een essentieel onderdeel van het herstel na een bypassoperatie. Het is een begeleid programma dat doorgaans start 2 tot 4 weken na de operatie en 6 tot 12 weken duurt. Het doel is om zo goed en zo veilig mogelijk terug te keren naar uw dagelijks leven, met een optimale lichamelijke conditie en een gezonde leefstijl.

Onderdelen van hartrevalidatie

• Bewegingstraining - Onder begeleiding van een fysiotherapeut bouwt u geleidelijk uw conditie op. U traint doorgaans 2 tot 3 keer per week in een groep, met oefeningen als wandelen, fietsen op een hometrainer, krachttraining en soms zwemmen. De intensiteit wordt afgestemd op uw persoonlijke hartslag en belastbaarheid.
• Voorlichting en educatie - U krijgt informatie over uw hartziekte, medicijnen, risicofactoren en hoe u deze kunt beheersen. Onderwerpen als gezonde voeding, stoppen met roken, stresshantering en het herkennen van alarmsymptomen komen aan bod.
• Psychologische ondersteuning - Het is normaal om na een hartoperatie angst, onzekerheid of somberheid te ervaren. Een psycholoog of maatschappelijk werker kan u helpen bij het verwerken van de operatie en het omgaan met veranderde omstandigheden. Bij ernstige klachten is gerichte behandeling beschikbaar.
• Ontspanning en stressreductie - Technieken als mindfulness, progressieve spierontspanning en ademhalingsoefeningen worden aangeleerd om stress te verminderen, wat gunstig is voor het hart.
• Dieetadvies - Een dietist helpt u bij het samenstellen van een hartgezond eetpatroon. Het mediterrane dieet, rijk aan groenten, fruit, vis, noten, peulvruchten en olijfolie, is bewezen gunstig voor het hart en de bloedvaten.

Onderzoek toont aan dat patienten die deelnemen aan hartrevalidatie na een bypassoperatie een significant lager risico hebben op hernieuwde hartproblemen, een betere kwaliteit van leven ervaren en sneller terugkeren naar hun normale activiteiten. Het volgen van een hartrevalidatieprogramma wordt daarom sterk aanbevolen door alle internationale richtlijnen.

Medicatie na een Bypass

Na een bypassoperatie wordt u een aantal medicijnen voorgeschreven die essentieel zijn voor het in stand houden van de bypasses en het voorkomen van nieuwe hartproblemen. Het is van groot belang deze medicijnen trouw in te nemen, ook als u zich goed voelt.

• Aspirine (acetylsalicylzuur) - Levenslang, in een lage dosering (80-100 mg per dag). Aspirine voorkomt bloedstolsels in de bypasses en kransslagaders. Dit is een van de belangrijkste medicijnen na een bypass en mag nooit zomaar worden gestopt.
• Statine (cholesterolverlager) - Zoals atorvastatine of rosuvastatine, doorgaans levenslang. Statines verlagen het LDL-cholesterol en remmen het proces van aderverkalking. Na een bypassoperatie wordt gestreefd naar een LDL-cholesterol lager dan 1,8 mmol/L.
• Betablokker - Zoals metoprolol of bisoprolol. Verlaagt de hartfrequentie en bloeddruk, waardoor het hart minder zuurstof verbruikt. Wordt vaak voorgeschreven na de operatie en soms na verloop van tijd afgebouwd.
• ACE-remmer of ARB - Zoals ramipril, enalapril of losartan. Verlaagt de bloeddruk en beschermt het hart en de nieren. Wordt met name voorgeschreven bij patienten met een verminderde pompfunctie, hoge bloeddruk of diabetes.
• Tweede plaatjesremmer - Zoals clopidogrel, soms gedurende een jaar in combinatie met aspirine, met name als veneuze grafts zijn gebruikt. Dit vermindert het risico op het dichtslibben van de bypass.
• Maagbeschermer - Zoals omeprazol of pantoprazol, vaak gedurende de periode dat u dubbele bloedverdunning gebruikt, ter bescherming van het maagslijmvlies.
• Pijnstilling - Paracetamol is het basismiddel voor pijn na de operatie. Ontstekingsremmers (NSAID's zoals ibuprofen of diclofenac) worden na hartchirurgie doorgaans vermeden vanwege het risico op nierproblemen en bloedingen.

Langetermijnresultaten en Leefstijl

Hoe lang gaat een bypass mee?

De levensduur van de bypasses verschilt per type graft. De linker borstwandslagader (LIMA) naar de LAD is de meest duurzame bypass: na 10 jaar is deze bij meer dan 90% van de patienten nog open. Dit is de reden waarom de LIMA vrijwel altijd wordt gebruikt. Veneuze grafts (beenvene) hebben een minder gunstig verloop: na 1 jaar is circa 10 tot 15% al gesloten, en na 10 jaar functioneert nog ongeveer 50 tot 60%. Arteriele grafts van de polsslagader (radialis) presteren beter dan veneuze grafts, met een openheidsgraad van 70 tot 80% na 10 jaar.

Overleving na een bypassoperatie

De langetermijnresultaten van een bypassoperatie zijn in het algemeen goed. De 10-jaarsoverleving na een geplande bypassoperatie ligt rond de 75 tot 85%, afhankelijk van de leeftijd en bijkomende aandoeningen. De meeste patienten ervaren na de operatie een aanzienlijke verbetering van hun klachten en kwaliteit van leven. Onderzoek toont aan dat een bypassoperatie bij patienten met ernstige drievatsziekte of linker hoofdstamziekte de levensverwachting verlengt in vergelijking met alleen medicamenteuze behandeling.

Leefstijlveranderingen zijn essentieel

Een bypassoperatie behandelt de gevolgen van atherosclerose, maar neemt de onderliggende oorzaak niet weg. Als risicofactoren niet worden aangepakt, zullen de bypasses en oorspronkelijke kransslagaders opnieuw vernauwen. De volgende leefstijlmaatregelen zijn daarom van levensbelang:

• Definitief stoppen met roken - Roken is de grootste risicofactor voor het falen van bypasses. Rokers hebben een twee tot drie keer hoger risico op het dichtgaan van veneuze bypasses. Stoppen met roken is de meest effectieve maatregel die u zelf kunt nemen.
• Gezonde voeding - Volg een mediterraan dieet: veel groenten, fruit, volkoren producten, peulvruchten, noten, vis en olijfolie. Beperk verzadigd vet, transvetten, zout en toegevoegde suikers. Dit eetpatroon verlaagt het cholesterol, de bloeddruk en het risico op nieuwe hartproblemen.
• Regelmatig bewegen - Streef naar minimaal 150 minuten matige inspanning per week, verspreid over meerdere dagen. Wandelen, fietsen, zwemmen en tuinieren zijn uitstekende activiteiten. Regelmatige beweging verbetert de conditie, verlaagt de bloeddruk en het cholesterol, en helpt bij het beheersen van het gewicht.
• Gezond gewicht handhaven - Overgewicht belast het hart, verhoogt de bloeddruk en vergroot het risico op diabetes type 2. Bij een BMI boven de 25 is afvallen zinvol.
• Bloeddruk controleren - Streef naar een bloeddruk lager dan 130/80 mmHg. Hoge bloeddruk beschadigt de vaatwand en versnelt atherosclerose. Regelmatige thuismetingen en het trouw innemen van bloeddrukmedicatie helpen hierbij.
• Diabetes goed reguleren - Bij diabetes is het essentieel om de bloedsuiker goed onder controle te houden. Een te hoog bloedsuikergehalte beschadigt de bloedvaten en versnelt de vernauwing van bypasses.
• Alcohol matigen - Beperk alcoholgebruik tot maximaal een glas per dag. Overmatig alcoholgebruik verhoogt de bloeddruk en kan het hart beschadigen.
• Stress verminderen - Chronische stress draagt bij aan hart- en vaatziekten. Zoek een goede balans tussen werk en ontspanning, beweeg regelmatig en overweeg technieken als mindfulness of yoga.

Regelmatige controles

Na een bypassoperatie wordt u levenslang gecontroleerd door uw cardioloog, doorgaans een tot twee keer per jaar. Tijdens deze controles worden uw klachten besproken, bloeddruk gemeten, bloedonderzoek verricht (cholesterol, nierfunctie, bloedsuiker) en een ECG gemaakt. Afhankelijk van uw situatie kan ook een echocardiografie of inspanningstest worden verricht. Het is belangrijk om deze controles niet over te slaan, zelfs als u zich goed voelt: vernauwingen in bypasses of andere kransslagaders kunnen zich geleidelijk ontwikkelen zonder dat u dit direct merkt.

Veelgestelde Vragen